Lektury szkolne to utwory, o których mówią zapisy podstawy programowej kształcenia ogólnego. Dzielą się na obowiązkowe (omawiane w całości lub we fragmentach), uzupełniające (omawiane w całości lub we fragmentach). W podziale lektur należy też zauważyć obowiązkowe dla zakresu podstawowego oraz te, które powinni przeczytać uczniowie wybierający rozszerzony egzamin maturalny z języka polskiego. Szczegółową listę lektur zawiera podstawa programowa strony: 40 – 43.
Utwory literackie poznawane w całości, lista obowiązująca dla zakresu podstawowego:
- Jan Parandowski, Mitologia, część I: Grecja;
- Sofokles, Antygona;
- William Szekspir, Makbet;
- Molier, Skąpiec;
- Adam Mickiewicz, Dziady cz. III;
- Bolesław Prus, Lalka;
- Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara;
- Stanisław Wyspiański, Wesele;
- Stefan Żeromski, Przedwiośnie;
- Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem;
- Albert Camus, Dżuma;
- George Orwell, Rok 1984;
- Sławomir Mrożek, Tango.
Co ta lista oznacza dla uczennicy/ucznia przygotowującego się do matury w maju 2026 roku?
Do lektur obowiązkowych odwołują się autorzy zadań testu historycznoliterackiego oraz zadań z tzw. listy jawnych zadań egzaminacyjnych dostępnej na stronie Centralnej Komisji Egzaminacyjnej. Tytuł lektury obowiązkowej może być wskazany w temacie wypracowania z poziomu rozszerzonego. Wykorzystanie lektury obowiązkowej jest też warunkiem koniecznym poprawnej realizacji wypracowania z poziomu podstawowego.
W zadaniach dotyczących lektury obowiązkowej nie należy popełniać błędów kardynalnych, czyli takich, które zmieniają treść utworu, wypaczają jego problematykę, ponieważ taki błąd skutkuje przyznaniem 0 punktów za realizację zadania. Tytuł lektury obowiązkowej może być wskazany w temacie wypracowania z poziomu rozszerzonego. Dotyczy to obu części egzaminu pisemnej i ustnej.
Uwaga! Do realizacji wypracowania można wykorzystać także lekturę z zakresu rozszerzonego, należy jednak pamiętać, że błąd kardynalny skutkuje zerem za realizację tak samo, jak dla zakresu podstawowego.
W podstawie programowej zapisano też tytuły utworów literackich omawiany we fragmentach i błędy popełnione w czasie wykorzystania tych utworów w zadaniach egzaminacyjnych mają charakter błędów rzeczowych, wpływają na ocenę jakości wypowiedzi.
Krótkie obowiązkowe utwory literackie poznawane w całości i utwory literackie poznawane we fragmentach:
- Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana;
- Homer, Iliada (fragmenty);
- wybrane utwory polskiego średniowiecza, w tym: Lament świętokrzyski (fragmenty), Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty);
- Pieśń o Rolandzie (fragmenty);
- Ignacy Krasicki, wybrana satyra;
- Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność;
- Henryk Sienkiewicz, Potop (fragmenty);
- Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (fragmenty);
- Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty);
- Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu;
- Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat (fragmenty);
- Marek Nowakowski, Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii);
- Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie);
- Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach);
- Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty).
Czy charakter obowiązkowy mają też inne utwory omawiane na lekcjach polskiego?
Dla maturzystki/maturzysty zdających w 2026 roku obowiązkowe, czyli takie, które można wybrać do realizacji wypracowania będą wszystkie utwory, których tytuły zostaną umieszczone na stronach 3 i 4 arkusza egzaminacyjnego.
Pełną, aktualną listę można odnaleźć np. w arkuszu matury z 2025 roku, gdyż nic się na tej liście nie zmieni w 2026 roku. Dostęp do arkusza 2025 roku >
Co z utworami poetyckimi na egzaminie? Czy są obowiązkowe?
Oto lista obowiązkowych utworów poetyckich:
- Horacy, wybrane utwory;
- Bogurodzica;
- Jan Kochanowski, wybrane pieśni, w tym: Pieśń IX ks. I, Pieśń V ks. II; tren IX, X, XI;
- wybrane wiersze poetów epoki baroku;
- Ignacy Krasicki, Hymn do miłości ojczyzny;
- Adam Mickiewicz, Oda do młodości; wybrane sonety z cyklu Sonety krymskie oraz inne wiersze;
- wybrane wiersze: Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Mirona Białoszewskiego, Józefa Czechowicza, Zbigniewa Herberta, Bolesława Leśmiana, Czesława Miłosza, Cypriana Kamila Norwida, Marii Pawlikowskiej–Jasnorzewskiej, Haliny Poświatowskiej, Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Tadeusza Różewicza, Juliusza Słowackiego, w tym Testament mój, Leopolda Staffa, Wisławy Szymborskiej, Juliana Tuwima.
Funkcjonalnie, czyli jak wykorzystać lekturę obowiązkową?
Miarą funkcjonalności jest sposób nawiązania do tematu zadania. Utwór jest wykorzystany funkcjonalnie, jeśli przywołane elementy fabuły, wydarzenia, bohaterowie i ich losy zostały podporządkowane tematowi/problemowi. Nie należy więc pisać wszystkiego, co wiesz o utworze, należy wybrać to, co rozwija temat, uzasadnia stanowisko osoby piszącej, wzmacnia argumentację.
Streszczenie utworu lub jego fragmentu nie ma powiązania z tematem, jeśli nie zostanie połączone z opinią, refleksją, wnioskiem, który pozostaje w związku z tematem/problemem.
Lektura obowiązkowa jako kontekst
W poleceniu do poprawnej realizacji wypracowania maturzystka/ maturzysta odnajdą następujące zobowiązanie:
W pracy odwołaj się do:
- lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego;
- innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki;
- wybranych kontekstów.
Lekturę obowiązkową można wykorzystać w roli kontekstu, jednak należy pamiętać, że kontekst wzmacnia nasze uzasadnienie, pokazuje uniwersalny wymiar tego, o czym piszemy.
Obowiązuje więc ta sama zasada, o której mówi punkt piąty; wybieramy to, co istotne dla tematu i naszego stanowiska. Uwaga! Błąd popełniony w lekturze obowiązkowej wykorzystanej w funkcji kontekstu, niestety, może mieć charakter błędu kardynalnego, jeśli wypowiedź zawiera interpretację lektury niezgodną z jej treścią.
Dobry sposób na lekturę obowiązkową
Nie popełniamy błędu, jeśli utwór przeczytaliśmy, znamy jego treść. Taka wiedza daje poczucie bezpieczeństwa i egzaminacyjnego komfortu. Maturzysta/maturzystka umie wybrać z treści utworu to, co istotnie łączy się z tematem i go rozwija.
Mistrzyni/mistrz znajomości lektury obowiązkowej
Dobrze ogłosić siebie mistrzem/ mistrzynią znajomości lektury obowiązkowej, jeśli nie wszystkich, to której? To cenna refleksja, aby miała też wymiar praktyczny pamiętajmy, że miarą mistrzostwa jest np.: znajomość problematyki, umiejętność przywołania konkretnych scen, sytuacji, wątków, losów bohaterów, relacji między bohaterami.
