Dlczego warto znać egzaminacyjne procedury? Znajomość procedur ułatwi przebieg egzaminu, sprawi, że zdający ma poczucie bezpieczeństwa i wie, co będzie zależało od jego wiedzy i umiejętności, a co jest po prostu warunkiem koniecznym, wynikającym z ogólnopolskich zasad organizowania i przeprowadzania egzaminu.
Szkoda czasu na analizę tego, co wylosował maturzysta już wychodzący z sali egzaminacyjnej, ponieważ zestaw przez niego wylosowany nie wraca do puli zestawów na dany dzień, one też w całej Polsce pojawiają się tylko w określonych godzinach.
Przed salą egzaminacyjną, w widocznym miejscu będzie umieszczona lista zdających w danym dniu wraz z zapisaną godziną rozpoczęcia egzaminu dla każdej osoby, która do egzaminu przystępuje ( trzeba o tym pamiętać, należy być wcześniej, ochłonąć, odpocząć, nie wbiegać do sali w ostatniej chwili).
Komisja sprawdza dane maturzystki/ maturzysty na podstawie dokumentu tożsamości, należy pamiętać o zabraniu go ze sobą, o ten dokument będą prosić przed wejściem maturzystki/ maturzysty do sali egzaminacyjnej.
Po sprawdzeniu przez komisję spraw formalnych członkowie komisji (na ogół przewodnicząca/ przewodniczący zespołu) zapytają o to, jak się czuje maturzystka/maturzysta przystępujący do egzaminu i czy wyraża gotowość zdawania. Komisja przeprowadzi procedurę losowania tzw. biletu z numerem zestawu, zaznaczy w protokole wylosowany przez maturzystkę/maturzystę zestaw, da kartę z zadaniami oraz kartkę na własne notatki, które można opracować w czasie przygotowywania się do monologu egzaminacyjnego.
Jest to ustna część egzaminu, ale długopis jest potrzebny, należy przynieść go ze sobą.
Oczywiście, jeśli egzamin przebiega z wykorzystaniem komputera (szkoła może o tym zdecydować) to zmienia się tylko dostęp do zadań, po prostu nie są wydrukowane, wylosowany zestaw zostaje odblokowany na ekranie komputera.
Czas na egzaminie
Zdająca/zdający nie przebywa w sali dłużej niż 30 minut (proceduralne przedłużenie czasu dla tych, którzy mają takie uprawnienia, nie jest dłuższe niż 15 minut i może maturzystka/maturzysta podzielić te minuty, dodać do części przygotowania lub monologu, może całość wykorzystać w części przygotowania do monologu).
- 15 minut ma maturzystka/ maturzysta na przygotowanie się do monologu, jest to samodzielna praca z zestawem
- 10 minut max, nie dłużej! Tyle czasu ma zdająca/zdający, aby wypowiedzieć się na dwa pytania z zestawu
Czy można krócej niż 10 minut? Tak, ponieważ komisja ocenia wartość merytoryczną i językową wypowiedzi, a nie czas monologu.
Należy pamiętać o tym, że to maturzystka/ maturzysta informuje komisję, kiedy zakończyła/ył swoją wypowiedź np. mówiąc; dziękuję to wszystko lub to wszystko na pytanie drugie lub teraz rozpocznę realizację zadania numer 1 (zdających nie obowiązuje realizacja zadań zgodna z ich kolejnością w zestawie).
- 5 minut nie dłużej trwa rozmowa z komisją i jest bardzo ważną częścią egzaminu
Rozpoczyna i kończy ją egzaminator. Rozmowa powinna dotyczyć tylko zakresu tematycznego, który wynika z treści zadań w zestawie i tego, co zostało powiedziane w części monologowej. Egzaminator może poprosić o pogłębienie, sprostowanie tego, co usłyszał, może nawiązać do poruszonego przez maturzystkę/ maturzystę wątku. Egzaminator nie może oczekiwać takiej realizacji zadań, którą sam by opracował lub z jakiegoś powodu wydaje mu się, że byłaby idealna. Egzaminator nie może pytać o treści np. lektur, których nie przywołano w części monologowej. Egzaminator/ egzaminatorzy na ogół zadają dwa, trzy pytania, ale powinni dbać o zachowanie struktury rozmowy i nawiązywać do tego, co powiedziano w rozmowie. Egzaminatorzy są zobowiązani do zadania pytania o perspektywę maturzystki/ maturzysty.
Pytanie o perspektywę, czyli jakie pytanie? Przykłady
Jest to polecenie/zagadnienie/pytanie, które ma skłonić zdającego do indywidualnej refleksji związanej z jego wypowiedzią monologową. Może ono dotyczyć wybranego przez egzaminatora zadania z zestawu i poproszenia w czasie rozmowy, aby zdająca/ zdający odniósł się do tego polecenia z uwzględnieniem własnej perspektywy i uzasadnił swoje stanowisko.
Przykłady:
Poświęcenie się w imię wyższych wartości. Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst (pytanie nr 4. z listy zadań jawnych).
Zdająca/ zdający wybrał z Mitologii Jana Parandowskiego historię Prometeusza; pokazał, że dla bohatera mitu największą wartością był człowiek i jego życie. Prometeusz, który według mitu jest twórcą człowieka ulepił go z gliny i własnych łez, czuł się odpowiedzialny za jakość jego życia i z tego powodu wykradł bogom ogień, ofiarował go ludziom. Uczynił ich życie bezpieczniejszym, ale poniósł karę. Przykuty do skały Kaukazu cierpi, a orzeł zjada jego odrastającą wątrobę.
Od jego postawy pochodzi funkcjonujący w tradycji kultury termin prometeizm, nazywa się nim postawę moralną wyrażającą się działaniem, które prowadzi (ma prowadzić) do szczęścia innych bez względu na cierpienie kogoś, kto taką postawę wybiera.
Pytanie o perspektywę/ refleksję
To wyjątkowa postawa etyczna. Czy dla ciebie jest ona aktualna? Dostrzegasz prometeizm we współczesnym świecie? Uzasadnij odpowiedź.
Zadanie nr 12.
Średniowieczny wzorzec rycerz. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Pieśni o Rolandzie. W swojej wypowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Pytanie o perspektywę własną/ refleksję
Która z cech kanonu rycerskiego jest bliska Twojej hierarchii wartości, a którą uważasz za przeżytek. Uzasadnij odpowiedź.
Oczywiście to tylko przykładowa ilustracja, której celem jest pokazanie sensu i funkcji pytania egzaminacyjnego. Ono musi wynikać z rozmowy i pozostawać w związku z tym, co zostało powiedziane w monologu na zadany w poleceniu zadania temat.
Zestawy pytań egzaminacyjnych
Zestaw zadań, czyli to, co losuje maturzystka/ maturzysta zawiera dwa zadania, pierwsze to zadanie z listy zadań jawnych, drugie nie ma charakteru jawnego (nie zna go maturzystka/ maturzysta wcześnie), jednak jego formuła i wymagania powinny być znane, omawiane na lekcjach polskiego. Przykładowe zadania niejawne są też wskazane w materiałach informacyjni- szkoleniowych na stronie CKE.
Lista zadań jawnych jest dostępna na stronie Centralnej Komisji Egzaminacyjnej wszyscy, którzy do egzaminu przystępują mogą znacznie wcześniej poznać zadania i dokonać ich analizy. Te zadania dotyczą lektur obowiązkowych, których lista jest dostępna na stronie i sprawdzają znajomość treści oraz problematykę lektur obowiązkowych. Każde zadanie wymaga też funkcjonalnego wykorzystania kontekstu.
Zadanie niejawne zawiera tekst literacki lub jego fragment, może to być inny tekst kultury np. ikonograficzny, czyli reprodukcja obrazu, plakatu.
Gdzie szukać treści ważnych dla zdających ustną część egzaminu maturalnego z języka polskiego
Informacje dla zdających uprawnionych do dostosowania warunków i form egzaminu maturalnego znajdują się na stronie Centralnej Komisji Egzaminacyjnej.
Materiały informacyjno-szkoleniowe są cennym źródłem wiedzy, pokazują strukturę zadań, analizują wpisane w polecenie wymagania, dostęp do nich.
Tutaj zamieszczono ważne tematy związane z ustną częścią egzaminu maturalnego, informacje na temat rozmowy z zespołem przedmiotowym, doprecyzowano pytanie o perspektywę zdającego, zamieszczono przykładowe zestawy zadań egzaminacyjnych.
Poniżej link, który prowadzi do filmów z przykładowymi nagraniami egzaminu ustnego:
Link do przykładowych zadań niejawnych i ich przykładowych realizacji:
Jak się przygotować do ustnej części egzaminu maturalnego
Metody pracy bywają różne, jednak najczęściej uczniowie korzystają z listy zadań jawnych i pisemnie opracowują zadania. W maju 2026 roku będzie 76 zadań związanych z lekturami obowiązkowymi, do nich w każdym zestawie będzie dołączone zadanie niejawne, czyli 76 zestawów=152 zadania.
Opracowując zadanie egzaminacyjne należy pamiętać o jego strukturze.
Trzeba w swojej odpowiedzi uwzględnić wszystkie elementy polecenia, aby otrzymać wyższy wynik.
Przykład: Czy dzieła artystyczne mogą pełnić funkcję perswazyjną? Omów zagadnienie na podstawie zamieszczonego poniżej materiału oraz wybranego tekstu kultury albo utworu literackiego (strona 21).
Pamiętać należy o:
- Uważnym przeczytaniu pytania postawionego w zadaniu.
- Przeczytaniu i przeanalizowaniu pod kątem pytania zadanego w poleceniu podanego utworu Czesława Miłosza.
- Odwołaniu się do innego utworu literackiego albo tekstu kultury, który należy wykorzystać funkcjonalnie, czyli w zgodzie z pytaniem postawionym w poleceniu.
- Udzieleniu odpowiedzi wynikającej z treści dołączonego wiersza Czesława Miłosza.
- Wybraniu, wypisaniu cytatów, które będą ilustrowały postawioną przez zdającą/ zdającego tezę.
Tekst kultury to pojęcie szersze niż tekst. Obejmuje wszystkie dziedziny artystycznych dokonań np. malarstwo, rzeźbę, plakat, film, spektakl i inne…
Zasady oceniania
Szczegółowe zasady oceniania egzaminu ustnego znajdują się na stronach 6-33 materiałów dodatkowych CKE:
Jest to obszerny materiał, z którego wybrano to, co jest bardzo ważne dla maturzystki/ maturzysty, czyli:
- maksymalna ilość punktów do zdobycia z tej części egzaminu maturalnego = 30 za pełną realizację obu zadań w zestawie i przystąpienie do rozmowy z komisją,
- komisja podaje wynik w dniu, w którym egzamin się odbył (według procedury przyjętej w danej szkole) np. po pięciu osobach, które zdawały,
- komisja podaje ilość przyznanych punktów, zdający powinien wiedzieć, że 30 procent koniecznych do zaliczenia egzaminu to 9 punktów,
- ocenie podlegają: aspekt merytoryczny wypowiedzi monologowych, kompozycja wypowiedzi monologowych, aspekt merytoryczny wypowiedzi podczas rozmowy, zakres i poprawność środków językowych w wypowiedziach zdającego (monolog + rozmowa),
- wypowiedź monologowa to aż 16 punktów możliwych do zdobycia za wartość merytoryczną wypowiedzi, każde zadanie to 8 punktów, które egzaminator może przyznać za realizację zawierającą odniesienie do każdego elementu polecenia, bogatą argumentację bez poważnych błędów rzeczowych,
- ocenie podlega też kompozycja monologu, za spójną, uporządkowaną kompozycję można maksymalnie otrzymać dwa punkty,
- aspekt merytoryczny podczas rozmowy może dodać do zdobytych punktów aż 6, jeśli wypowiedzi były na temat, adekwatne i poprawne merytorycznie,
- ocenia się także zakres i poprawność środków, 4 punkty, czyli najwyższą w tym kryterium punktację otrzymuje maturzystka/ maturzysta, którzy zastosowali zadawalający zakres środków językowych, stosowali bogaty zasób słów, zachowali poprawność językową właściwą dla języka mówionego, popełnili nieliczne/ sporadyczne błędy i nie zachowali pełnej płynności wypowiedzi w czasie monologu i rozmowy.
Propozycja ćwiczenia przed egzaminem
Materiał ćwiczeniowy znajduje się na stronie 35 materiałów dodatkowych:
Przeanalizuj nagranie próbnego egzaminu:
Wylosuj w ramach samokształcenia zestaw z listy podanej w materiałach informacyjno- szkoleniowych, nastaw czas przygotowania 15 minut, nie pozwalaj sobie na przedłużenie czasu, opracuj odpowiedzi np. przygotuj konspekt, zapisz, co będzie we wstępie wypowiedzi, co w jej rozwinięciu, pamiętaj o podsumowaniu. Po 15 minutach wygłoś monolog, staraj się traktować kartkę z notatkami jak materiał porządkujący wypowiedź, zerkaj, ale nie czytaj z niej wszystkiego.
Po kilku próbach będzie lepiej, odważniej, spokojniej.
Jeżeli egzaminacyjny stres powoduje, że siedząc przed komisją nie możesz rozpocząć monologu; po prostu odczytaj głośno treść polecenia, usłyszysz swój głos i może cię to ośmielić do kontynuowania wypowiedzi.
